Een blikseminslag kan in enkele seconden voor gevaar zorgen, zowel buiten als in een woning. De bliksem kan een boom, gebouw of ander hoog object treffen, maar ook in de omgeving van een huis schade veroorzaken aan elektrische apparatuur. Wie weet wat hij tijdens onweer beter wel en niet kan doen, verkleint het risico aanzienlijk. Daarom draait het bij bliksemveiligheid vooral om snel een beschutte plek zoeken en gevaarlijke situaties vermijden.
Wat gebeurt er bij een blikseminslag?
Bliksem is een krachtige elektrische ontlading die tijdens een onweersbui kan ontstaan. Niet iedere zichtbare bliksemflits bereikt de grond: veel ontladingen blijven tussen verschillende delen van een onweerswolk.
Wanneer een ontlading wel de grond of een object bereikt, spreken we van een inslag. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij een gebouw, boom, mast of ander hoog punt.
De gevolgen zijn afhankelijk van de plek waar de bliksem terechtkomt. Een directe inslag kan materiële schade veroorzaken, terwijl een ontlading in de buurt via elektrische leidingen of andere geleidende verbindingen eveneens problemen kan geven.
Waar kan de bliksem inslaan?
Een veelgemaakte fout is om te denken dat bliksem altijd het hoogste gebouw in een omgeving kiest. In werkelijkheid is het verloop van een ontlading ingewikkelder. Tijdens een onweersbui zijn vooral hoge, vrijstaande objecten een aandachtspunt. Denk bijvoorbeeld aan:
- alleenstaande bomen
- hoge masten
- gebouwen
- lantaarnpalen
- open constructies
- objecten op open terrein.
Dat betekent niet dat een lager gelegen plek automatisch veilig is. Vooral op open terrein kan het risico moeilijk in te schatten zijn.
Blikseminslag herkennen en lokaliseren
Wil je weten of er in jouw omgeving bliksem is geweest, dan kun je gebruikmaken van professionele bliksemdetectie. Het KNMI beschikt over een netwerk waarmee bliksemontladingen worden geregistreerd.
De locatie van een gedetecteerde ontlading kan ongeveer tot op één kilometer worden bepaald. Dat betekent dat een geregistreerde bliksemactiviteit niet automatisch bewijst dat de inslag precies bij een bepaalde woning of straat plaatsvond.
Het KNMI biedt daarnaast historische gegevens over onweersactiviteit. Daarmee kun je bekijken waar in Nederland eerder bliksemontladingen zijn geregistreerd.
Wat moet je doen zodra je donder hoort?
Donder is een belangrijk waarschuwingssignaal. Je hoeft dus niet te wachten tot je een bliksemflits recht boven je ziet.
Zodra je onweer hoort, is het verstandig om een veilige schuilplaats te zoeken. Een afgesloten gebouw is daarvoor een geschikte keuze. Ben je onderweg, kijk dan vooruit en probeer niet pas op het laatste moment bescherming te zoeken.
Buiten tijdens onweer
Ben je buiten en komt een onweersbui dichterbij, vermijd dan plaatsen waar je extra kwetsbaar bent.
Blijf bijvoorbeeld niet:
- op een open veld staan
- onder een alleenstaande boom staan
- in of vlak bij open water
- bij hoge objecten
- op een open sportterrein.
Een fiets, motor of open voertuig biedt evenmin dezelfde bescherming als een afgesloten auto of gebouw.
Waarom moet je bij onweer je voeten tegen elkaar houden?
Soms is er geen directe mogelijkheid om een gebouw binnen te gaan. Word je buiten onverwacht door onweer overvallen, dan wordt aangeraden om jezelf zo klein mogelijk te maken.
Een veelgenoemde veiligheidsmaatregel is gehurkt zitten met de voeten tegen elkaar. Het Rode Kruis adviseert dit wanneer er geen veilige schuilplaats beschikbaar is. Ga vooral niet languit op de grond liggen. Het doel is om zo weinig mogelijk contact met de grond te maken.
Deze houding is echter een noodmaatregel. Een gebouw binnengaan blijft de aangewezen keuze zodra dat mogelijk is.
Wat moet je doen bij blikseminslag in huis?
Een inslag in of vlak bij een woning kan gevolgen hebben voor elektrische installaties en apparaten. Soms is de schade direct zichtbaar, maar dat hoeft niet altijd. Ruik je na een harde bliksemontlading een brandlucht, zie je rook of vermoed je brand, neem dan onmiddellijk afstand van de gevaarlijke situatie.
Bij een daadwerkelijke noodsituatie:
- Verlaat de woning als dat veilig kan.
- Bel 112 bij brand of direct gevaar.
- Raak beschadigde kabels of elektrische onderdelen niet aan.
- Gebruik geen water bij een mogelijk elektrisch probleem.
- Laat de installatie controleren wanneer er schade wordt vermoed.
Ook wanneer alleen apparaten zijn uitgevallen, is voorzichtigheid verstandig. Een beschadigd elektrisch systeem kan meer problemen hebben dan op het eerste gezicht zichtbaar is.
Kan bliksem elektrische apparaten beschadigen?
Ja. Daarvoor hoeft de bliksem niet rechtstreeks een televisie, computer of ander apparaat te raken. Een krachtige ontlading in de buurt kan spanningspieken veroorzaken die via elektrische of andere verbindingen apparatuur bereiken. Daardoor kunnen apparaten defect raken zonder dat er een duidelijke fysieke inslag op het apparaat zichtbaar is.
Bij een vermoeden van schade is het daarom verstandig om niet zomaar alle apparatuur opnieuw aan te sluiten. Bij twijfel kan een elektricien de installatie controleren.
Is een auto veilig tijdens onweer?
Een auto met een gesloten dak biedt tijdens een onweersbui een goede beschutte plek. Het is daarom verstandiger om tijdens zwaar onweer in de auto te blijven dan buiten naast het voertuig te staan. Een open voertuig, fiets of motor moet je niet als gelijkwaardige schuilplaats beschouwen.
Als je tijdens een rit in zwaar onweer terechtkomt, kun je beter op een veilige plek stoppen en de onweersbui afwachten.
Hoe weet je of onweer dichtbij is?
Een eenvoudige manier om de afstand van onweer globaal in te schatten, is kijken naar het tijdsverschil tussen de bliksemflits en de donder. Licht bereikt je vrijwel onmiddellijk, terwijl geluid veel langzamer reist. Hoe korter de tijd tussen flits en donder, hoe dichter de onweersbui waarschijnlijk is.
Wordt het verschil steeds kleiner, dan komt de bui dichterbij. Dat is een goed moment om niet langer buiten te blijven.
Wat zijn de grootste fouten tijdens onweer?
Veel risico’s ontstaan doordat mensen te lang wachten of een verkeerde plek als schuilplaats kiezen. Let daarom vooral op deze veelgemaakte fouten:
| Fout | Waarom vermijden? |
|---|---|
| Onder een losse boom schuilen | Een boom kan door bliksem worden getroffen |
| Op open terrein blijven | Je bent daar extra blootgesteld |
| In het water blijven | Water vormt geen veilige omgeving tijdens onweer |
| Plat op de grond gaan liggen | Je vergroot het contact met de grond |
| Buiten blijven fotograferen | De onweersbui kan sneller dichterbij komen dan verwacht |
| Een beschadigde installatie aanraken | Er kan nog elektrisch gevaar aanwezig zijn |
Hoe kun je schade door bliksem beperken?
Volledige bescherming tegen bliksem bestaat niet, maar je kunt risico’s wel beperken.
Tijdens een onweersbui kun je binnenshuis afstand houden van elektrische verbindingen en water. Voor woningen en andere gebouwen kunnen daarnaast technische bliksem- en overspanningsbeveiligingen worden toegepast. Bij een woning waar vaker problemen met elektrische apparatuur ontstaan na onweersbuien, kan een deskundige beoordelen of aanvullende bescherming zinvol is.
Wanneer moet je extra voorzichtig zijn?
Niet iedere onweersbui brengt dezelfde omstandigheden met zich mee. Sommige buien gaan gepaard met zware regen, hagel of zeer harde wind.
Juist de combinatie van verschillende weersverschijnselen kan gevaarlijk zijn. Houd daarom tijdens een actieve onweersbui niet alleen rekening met bliksem, maar ook met plotselinge windstoten en slecht zicht door zware regen.
Veelgestelde vragen over blikseminslag
- 1. Kun je precies zien waar een blikseminslag heeft plaatsgevonden? Niet altijd. Bliksemdetectiesystemen kunnen een ontlading geografisch lokaliseren, maar de geregistreerde locatie is niet exact genoeg om automatisch een specifiek huisnummer aan te wijzen.
- 2. Kan bliksem inslaan zonder dat je de bliksem direct ziet? Ja. Niet iedere ontlading is vanaf iedere locatie zichtbaar. Bovendien kan een onweersbui zich op enige afstand bevinden terwijl je de donder al hoort.
- 3. Wat is de veiligste plek tijdens onweer? Een afgesloten gebouw is doorgaans een veilige keuze. Buiten moet je open terrein, water en alleenstaande hoge objecten vermijden. Een auto met gesloten dak kan eveneens als beschutte plek dienen.
- 4. Wat moet je doen als bliksem in je woning lijkt te zijn ingeslagen? Controleer op rook, brand of andere directe gevaren. Bij brand of een acute noodsituatie bel je 112. Raak beschadigde elektrische onderdelen niet aan en laat de installatie controleren als je elektrische schade vermoedt.
