De Nobelprijs voor Geneeskunde 2025 is toegekend aan Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi voor hun baanbrekende onderzoek naar 'perifere immuuntolerantie'—het mechanisme waarmee het immuunsysteem voorkomt dat het lichaam zichzelf aanvalt. Hun ontdekkingen hebben geleid tot belangrijke inzichten in auto-immuunziekten zoals type 1-diabetes, multiple sclerose en artritis. Wat ontdekten ze? In de jaren 1990 ontdekte Shimon Sakaguchi dat het immuunsysteem niet alleen via de thymus (de zwezerik) zichzelf in toom houdt, maar dat er ook een andere groep cellen bestaat die dit proces reguleert: de zogenaamde 'regulatory T-cellen' (Tregs). Mary Brunkow en Fred Ramsdell identificeerden in 2001 een genetische mutatie bij muizen die leidde tot auto-immuunziekten. Ze ontdekten dat deze muizen een defect hadden in het Foxp3-gen, dat essentieel is voor de ontwikkeling van Tregs. Bij mensen veroorzaakt een vergelijkbare mutatie het IPEX-syndroom, een ernstige auto-immuunziekte. Sakaguchi toonde vervolgens aan dat Foxp3 de ontwikkeling van Tregs reguleert, waarmee hij de link legde tussen de twee ontdekkingen. Wat betekent dit voor de geneeskunde? Deze ontdekkingen hebben de basis gelegd voor nieuwe behandelingsmogelijkheden voor auto-immuunziekten, kanker en orgaantransplantaties. Tegenwoordig worden behandelingen ontwikkeld die gericht zijn op het versterken of herstellen van de functie van Tregs. Sommige van deze therapieën bevinden zich al in klinische trials. Over de laureaten Mary E. Brunkow: Senior Program Manager aan het Institute for Systems Biology in Seattle, VS. Fred Ramsdell: Wetenschappelijk adviseur bij Sonoma Biotherapeutics in San Francisco, VS. Shimon Sakaguchi: Distinguished Professor aan de Immunology Frontier Research Center van de Osaka University in Japan. De drie laureaten delen een prijs van 11 miljoen Zweedse kronen (ongeveer 1 miljoen euro), die gelijkelijk tussen hen wordt verdeeld. De prijs wordt uitgereikt op 10 december 2025, de sterfdag van Alfred Nobel. Heeft een Nederlander ooit de Nobelprijs gewonnen? Ja, meerdere Nederlanders hebben de Nobelprijs gewonnen in verschillende categorieën. Hier zijn enkele voorbeelden: Nobelprijswinnaars uit Nederland Christiaan Eijkman (1929, Fysiologie of Geneeskunde): Voor zijn ontdekking van de relatie tussen vitamine B1 (thiamine) en beriberi. Niels Bohr (1922, Natuurkunde) – Deense geboren, maar werkte nauw samen met Nederlandse wetenschappers zoals Hendrik Lorentz. Hendrik Lorentz (1902, Natuurkunde): Voor zijn theorieën over elektronen en magnetisme. Peter Debye (1936, Scheikunde): Voor zijn werk over moleculaire structuur. Jacobus Henricus van ‘t Hoff (1901, Scheikunde) : Voor ontdekkingen op het gebied van chemische kinetiek en osmose. Albert Einstein (1921, Natuurkunde) – Hoewel Duits, had hij Nederlandse banden via academische samenwerkingen. Kortom: Nederland heeft een rijke geschiedenis van Nobelprijswinnaars, vooral in natuurkunde, scheikunde en geneeskunde. Wie is de nieuwste Nobelprijswinnaar voor geneeskunde? De meest recente Nobelprijs voor Geneeskunde werd op 6 oktober 2025 uitgereikt aan de Amerikanen Mary E. Brunkow en Fred Ramsdell, en de Japanner Shimon Sakaguchi. Zij ontvingen de prijs voor hun baanbrekende onderzoek naar perifere immuuntolerantie en de ontdekking van regulatoire T-cellen. Deze cellen spelen een cruciale rol in het voorkomen van auto-immuunziekten en het afstoten van getransplanteerde organen. Hun werk heeft geleid tot nieuwe inzichten in de werking van het immuunsysteem en biedt aanknopingspunten voor therapieën tegen aandoeningen zoals type 1-diabetes, multiple sclerose en reumatoïde artritis. Voor de Nobelprijs voor Geneeskunde in 2024 waren de winnaars Victor Ambros en Gary Ruvkun. Zij ontdekten het bestaan van microRNA, kleine RNA-moleculen die de genexpressie reguleren. Deze ontdekking heeft ons begrip van celontwikkeling en ziektemechanismen, zoals kanker, aanzienlijk verdiept.