Leerplicht Nederland blijft in schooljaar 2026-2027 grotendeels hetzelfde. Er is geen nieuwe algemene leerplichtleeftijd ingevoerd. Wel werkt de overheid aan strengere regels om schoolverzuim terug te dringen, de registratie van afwezigheid te verbeteren en vrijstellingen beter te controleren. Daarnaast veranderen enkele regels in het mbo vanaf 1 augustus 2026, maar de basis van de Leerplichtwet blijft ongewijzigd.
Wat is de leerplicht in Nederland?
De leerplicht Nederland verplicht kinderen om onderwijs te volgen vanaf de eerste schooldag van de maand nadat zij 5 jaar zijn geworden.
De volledige leerplicht eindigt:
- aan het einde van het schooljaar waarin de leerling 16 jaar wordt, of
- eerder als een startkwalificatie is behaald.
Na de volledige leerplicht geldt voor veel jongeren nog de kwalificatieplicht tot hun 18e verjaardag. Dit betekent dat zij onderwijs moeten blijven volgen totdat zij een havo-, vwo- of mbo-diploma (niveau 2 of hoger) hebben behaald.
Nieuwe ontwikkelingen voor schooljaar 2026-2027
Hoewel de kern van de wet niet verandert, zijn er enkele belangrijke ontwikkelingen.
- 1. Meer aandacht voor schoolverzuim
De overheid wil het aantal leerlingen dat langdurig afwezig is verder verminderen.
Daarom wordt gewerkt aan:
- betere registratie van verzuim;
- snellere samenwerking tussen scholen en gemeenten;
- eerdere begeleiding van leerlingen die dreigen uit te vallen;
- duidelijkere procedures voor vrijstellingen.
Hiervoor ligt een wetsvoorstel bij het parlement dat de aanpak van schoolverzuim moet verbeteren.
- 2. Strengere controle op vrijstellingen
Vrijstelling van de leerplicht blijft mogelijk, maar de voorwaarden worden scherper beoordeeld.
Dit geldt vooral voor:
- langdurige medische situaties;
- psychische problematiek;
- uitzonderlijke omstandigheden.
Het doel is dat zoveel mogelijk kinderen onderwijs blijven volgen wanneer dat verantwoord mogelijk is.
- 3. Veranderingen in het mbo
Vanaf 1 augustus 2026 treden nieuwe regels in werking voor het middelbaar beroepsonderwijs.
Deze wijzigingen hebben onder meer betrekking op:
- flexibelere opleidingen;
- betere aansluiting op de arbeidsmarkt;
- meer mogelijkheden voor maatwerk;
- aangepaste urennormen.
Deze veranderingen wijzigen de leerplicht zelf niet, maar hebben wel invloed op mbo-studenten.
Wanneer begint en eindigt de leerplicht?
| Leeftijd | Situatie |
|---|---|
| 5 jaar | Start leerplicht |
| 16 jaar | Einde volledige leerplicht |
| Tot 18 jaar | Kwalificatieplicht als geen startkwalificatie is behaald |
Wanneer mag een kind afwezig zijn?
Een leerling mag niet zomaar van school wegblijven. Wel zijn er uitzonderingen zoals:
- ziekte;
- bijzondere familieomstandigheden;
- religieuze feestdagen;
- officieel goedgekeurd bijzonder verlof.
Vakantie buiten de schoolvakanties is meestal niet toegestaan. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan de schooldirecteur hiervoor toestemming geven.
Wie is verantwoordelijk?
Afhankelijk van de leeftijd zijn verschillende personen verantwoordelijk.
- Tot 18 jaar
De ouders of verzorgers zijn verantwoordelijk voor:
- inschrijving op een school;
- regelmatig schoolbezoek;
- melden van ziekte.
- Vanaf 18 jaar De leerling is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar onderwijsverplichtingen.
Wat gebeurt er bij ongeoorloofd verzuim?
Wanneer een leerling zonder geldige reden afwezig is, kan de school verschillende stappen nemen. Meestal verloopt dit als volgt:
- gesprek met ouders;
- registratie van het verzuim;
- melding bij de leerplichtambtenaar;
- begeleiding om terugkeer naar school mogelijk te maken;
- in ernstige gevallen kan een boete of juridische maatregel volgen.
Het uitgangspunt is altijd eerst ondersteuning voordat sancties worden opgelegd.
Veelvoorkomende misverstanden over de leerplicht Nederland
- Mijn kind is 5 jaar. Moet het iedere dag naar school? Ja. Vanaf het begin van de leerplicht geldt in principe een verplicht schoolbezoek. Voor sommige jonge kinderen bestaan beperkte mogelijkheden voor extra verlof in overleg met de school.
- Mag ik buiten de schoolvakantie op vakantie? Normaal gesproken niet. Alleen zeer bijzondere omstandigheden kunnen aanleiding zijn voor toestemming.
- Geldt thuisonderwijs als vervanging? Nee. Nederland kent geen algemene regeling waarbij ouders zelf mogen kiezen voor thuisonderwijs als alternatief voor school. Alleen specifieke wettelijke uitzonderingen kunnen van toepassing zijn.
Praktische tips voor ouders
- Meld ziekte altijd zo snel mogelijk.
- Vraag bijzonder verlof ruim van tevoren aan.
- Houd contact met de mentor bij langdurige afwezigheid.
- Bewaar medische verklaringen wanneer deze nodig zijn.
- Neem bij twijfel contact op met de leerplichtambtenaar van uw gemeente.
Conclusie
Voor leerplicht Nederland verandert in schooljaar 2026-2027 de basis niet: kinderen zijn vanaf 5 jaar leerplichtig, de volledige leerplicht loopt meestal tot 16 jaar en daarna geldt vaak de kwalificatieplicht tot 18 jaar. Wel zet de overheid sterker in op het voorkomen van schoolverzuim, een betere registratie van afwezigheid en strengere beoordeling van vrijstellingen. Voor mbo-studenten gaan daarnaast vanaf augustus 2026 enkele onderwijsvernieuwingen in, zonder dat de leerplicht zelf verandert.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Is de leerplichtleeftijd veranderd in 2026-2027? Nee. De leerplicht begint nog steeds vanaf de eerste schooldag van de maand nadat een kind 5 jaar is geworden.
- Tot welke leeftijd geldt de leerplicht? De volledige leerplicht eindigt meestal op 16-jarige leeftijd. Daarna geldt vaak de kwalificatieplicht tot 18 jaar.
- Zijn de regels voor schoolverzuim strenger geworden? Ja. De overheid werkt aan strengere regels voor het voorkomen van schoolverzuim en een betere registratie van afwezigheid.
- Mag een kind buiten de schoolvakantie op vakantie? In de meeste gevallen niet. Alleen bij uitzonderlijke omstandigheden kan bijzonder verlof worden verleend.
